Halis Bayancuk'un Ebu Hanzala'ya Yaptığı Reddiye'ye Ufak Bir Dipnot

 Halis Hoca’nın bu yazısının ardından açılan bir sohbet odasında dün gece bulundum. Orada, bu meseleye dair eleştirilerimi yazılı olarak da ifade edeceğimi söylemiştim. Şimdi bunu yerine getirmek istiyorum.

Öncelikle hakkaniyet adına şunu açıkça ifade edeyim: Halis Hoca’nın üslubunu ve davetini genel toplamda olumlu buluyorum. Yazısının başında kendi davetine dair söylediği hususlar da doğrudur. Bu ülkede tevhid daveti denildiğinde insanların önemli bir kısmının zihninde onun daveti canlanıyor. İçinde bulunduğumuz dünyayı ve bu davetin arka planını merak eden insanların önemli bir kısmı da onu dinleyerek meseleleri anlamaya çalışıyor. Dolayısıyla Halis Hoca’nın şahsının veya davetinin küçümsenmesini, itibarsızlaştırılmasını ya da yok sayılmasını doğru bulmadığımı özellikle belirtmek isterim.

Ancak bir şahsın davetini veya bazı hizmetlerini takdir etmek, onun belirli meselelerdeki ilmî yaklaşımını eleştirmeye engel olmamalıdır. Bilakis, ilmî meseleleri şahıslar üzerinden değil, ortaya konulan görüş ve deliller üzerinden konuşmak gerekir.

Yazının ikinci bölümünde çizdiği yanlış çerçeveyi saymazsak, yazdıkları genel toplamda Halis Bayancuk'un Ebu Hanzala'ya reddiyesi sadedinde olmuş. İnşallah bu yazıda çizilen bu yanlış çerçeve üzerinde durup, Ebu Hanzala'ya yaptığı Reddiye'ye de atıfta bulunacağım.

Hakikat şu ki hoca, yıllarca bu muayyen meselelerde bütün bir camia içerisinde en uç noktada duran kimselerden biriydi. Meseleyi yalnızca “Âlimler muayyen şahıslar hakkında ihtilaf etmişlerdir; bu tarih boyunca vuku bulmuştur.” şeklinde anlatmıyordu. Bilakis, kendisine muhalif gördüğü kimseleri doğrudan tekfir ettiği ve bu tekfiri belirli şahıslar hakkında uyguladığı dönemler de oldu.

Şimdi sormak gerekiyor:

“Âlimler tarih boyunca muayyen şahıslar hakkında ihtilaf etmişlerdir.” ilkesi, gerçekten Hoca’nın yıllarca ortaya koyduğu tavırla uyuşuyor mu?

Mesela “Makdisî’nin de Hamas’ı tekfir etmediğini bilsem onu da tekfir ederim.” tarzındaki ifadeleri, bugün yazısının ilk bölümünde savunduğu ihtilaf adabı anlayışıyla nasıl bağdaştırıyor?

Ya da kendisinin oy kullananları muayyen olarak tekfir ettiği ve bu konuda kendisine muhalefet edenlere karşı oldukça sert bir dil kullandığı dönemleri bu ihtilaf adabının neresine oturtacağız?

Tevhid Müdafaası serisini dinleyen bir kimse, Hoca’nın o seriyi esas itibarıyla ihtilaf adabını gözetmek ve farklı görüş sahiplerine karşı müsamahalı olmak amacıyla yaptığını söyleyebilir mi? Ya da o seriye bu dilin hâkim olduğunu iddia edebilir mi?

Buradaki problem, geçmişte söylenmiş bir sözü bugün tekrar gündeme getirip bir şahsı mahkûm etmek değildir. Problem, bugün başkalarına tavsiye edilen ihtilaf ahlakının, geçmişte bizzat kendisinin ortaya koyduğu yöntemle ne ölçüde örtüştüğünü sorgulamaktır. Eğer bugün ihtilaf adabını savunuyorsak, bunun geçmişteki uygulamalarımız açısından da tutarlı bir şekilde izah edilmesi gerekir. Geçmişte sahip olduğum hiçbir görüşüm değişmedi söylemi zaten bu hesaplaşmayı mecbur kılıyor. Öyle olmasa pekâlâ üzeri örtülüp herkesin hayatında böyle dönemler olur denilip geçilebilirdi. 

Asıl ihtilafımız nedir?

Fakat bütün bunlardan daha önemli bir mesele var.

Hoca, uzun yıllardır kendisiyle ihtilaf eden kimselerin neye itiraz ettiğini hâlâ doğru tespit etmiyor. Gerçekten görmediği için mi böyle yaptığını, yoksa başka bir sebeple mi bu şekilde takdim ettiğini bilmiyorum. Fakat her hâlükârda bizim Hoca’yla olan ihtilafımız, onun yazısında çizdiği çerçevedeki ihtilaf değildir.

Bizim ihtilafımız, küfrü sabit olmuş bir kimsenin tekfir edilip edilemeyeceği meselesi değildir.

Benim ve kendisinden okuyup dinlediğim ilim ehlinden hiç kimsenin, küfrü sabit olan bir kimseyi tekfir eden herkese karşı Hoca’nın bahsettiği ölçüde bir muhalefet ettiğini bilmiyorum.

Küfrü sabit olan belirli bir kişinin tekfir edilmesi, elbette başka şart ve mânilerin de değerlendirilmesini gerektiren içtihadî bir meseledir. Bir kimse tekfirin şartlarını ve mânilerini uygulamada hata ederse, bizim nezdimizde bu kimse en fazla hata etmiş olur. Onu hataya nispet eder geçeriz. Dolayısıyla bizim söylediğimiz şey ile Hoca’nın bize nispet ettiği şey arasında ciddi bir fark var.

Bizim asıl itirazımız, küfrü sabit olan bir kimsenin tekfir edilmesine değil; küfrü sabit olmayan, bilakis zahiren İslam alâmetlerini taşıyan kimselerin de aynı hükme dâhil edilmesine yöneliktir.

Daha açık söyleyelim:

İhtilafımız tekfirin varlığıyla değil, İslam hükmünün başlangıç noktasıyla ilgilidir.

Bir kimsenin Müslüman olduğuna hükmetmek için zahirî İslam alâmetleri yeterli midir, değil midir? Bu alâmetler insanlar hakkında hüküm verirken işletilecek midir, yoksa birtakım bâtınî veya muhtemel sebeplerle işlevsiz hâle mi getirilecektir?

İşte bizim Hoca’yla esas ihtilafımız buradadır.

Dolayısıyla meselenin “Biz küfrü sabit olan insanların tekfir edilmesine karşıyız, Hoca ise tekfir ediyor.” şeklinde sunulması, ihtilafı olduğundan farklı göstermek değil midir?

Bizim söylediğimiz bunun tam tersidir:

Küfrü sabit olanın tekfiri ayrı bir meseledir; Müslümanlığı sabit olan veya zahiren İslam alâmetlerini taşıyan kimsenin Müslümanlığının yok sayılması ise bambaşka bir meseledir.

Üstelik bu mesele yalnızca bizim şahsî kanaatimiz de değildir.

Seleften, haleften ve muasır âlimlerden bildiğimiz pek çok isim, insanların zahirî İslam alâmetleri üzerinden Müslüman kabul edilmesinin esas olduğunu açıkça ifade ediyor. Hoca’nın da ilimlerini takdir ettiği birçok muasır âlim, bu konuda zahirî İslam alâmetlerinin insanlar hakkında hüküm vermede esas olduğuna dikkat çekiyorlar. Hatta onlardan kimilerinin bu inkârı zındıklık çerçevesinde ele aldığını, kimilerinin de böyle bir yaklaşımı Haricîlerin usul ve alametleri içerisinde değerlendirdiğini biliyor.

Dolayısıyla mesele, Hoca’nın yazısında gösterdiği gibi “Birileri tekfir ediyor, biz ise tekfir etmeyelim diyoruz.” basitliğinde değildir.

Mesele çok daha temeldedir:

Bir insanın zahiren Müslüman olduğunu gösteren alâmetler, şer‘î hüküm açısından ne ifade eder?

Eğer bu alâmetler şer‘an muteberse, bunların hangi gerekçeyle ve hangi delile dayanarak devre dışı bırakıldığının ortaya konulması meselesidir.

 Hoca’nın İhsan Şenocak ile yaptığı tartışma sırasında hocayı destekleme sadedinde seri yazılar yazmış fakat Hoca'nın İslam alâmetlerinin inkârı konusunda kullandığı bazı ifadelerin kendi görüşünü desteklemek bir yana, bilakis aleyhine delil teşkil ettiğini şu yazıda ortaya koymaya çalışmıştım. İhtilafın ana çevresini ya da hocanın o tartışmada yaptığı bazı nakillere yaptığım yorumu görmek için yazıya bakabilirler.

https://salihseriyye0058.blogspot.com/2024/11/ebu-hanzalann-kisi-ne-ile-musluman-olur.html?m=1

Velhasıl burada Hoca’dan beklediğimiz şey, bizi aramızdaki ihtilafın doğru noktasına yerleştirmesidir. Çünkü bir görüşü yanlış aktardıktan sonra onu reddetmek, o görüşü reddetmek değildir; yanlış tasvir edilmiş başka bir görüşü reddetmektir.

Linkini attığım yazının sonunda söylediğimi burada da tekrar ediyorum: Hoca’nın bu yazdıklarımı okuyacağını biliyorum. Bu sebeple kendisine doğrudan şunu söylemek istiyorum:

Biz senin davetinin düşmanı değiliz. Bilakis, davetinin pek çok yönünü takdir ediyoruz. Allah biliyor ki senin için dua ediyoruz; en azından ben ediyorum. Verdiğin emeği, oluşturduğun etkiyi ve insanların tevhid meselesiyle tanışmasında oynadığın rolü inkâr etmiyorum.

Fakat bütün bunlar, aramızdaki ilmî ihtilafı olduğundan farklı göstermeyi haklı kılmaz.

Bizim rahatsızlığımız, seninle ihtilaf etmekten değil; ihtilafımızın çerçevesinin doğru çizilmemesinden kaynaklanıyor. Bizim itirazımız, küfrü sabit olmayan kimselerin de tekfir kapsamına alınması ve zahirî İslam alâmetlerinin şer‘î hüküm doğurmadığı izleniminin verilmesinedir.

Bu noktaya ilmî bir cevap verilebilir. Biz de o cevabı dinler, okur ve delil üzerinden tartışırız.

Fakat ihtilafımızın mahiyetini değiştirmek, bizi söylemediğimiz bir söz üzerinden mahkûm etmek ve ardından bu yanlış tasvir edilmiş görüşe reddiye vermek ilmî bir tartışma değildir.Dolayısıyla biz senden davetinden vazgeçmeni değil; bizimle olan ihtilafını doğru tarif etmeni istiyoruz. Çünkü hakikaten ihtilaf ettiğimiz mesele ortaya konulduğunda, kimin ne söylediği ve hangi delile dayandığı da daha açık biçimde görülecektir. Vesselam


Salih Seriyye 

06.10.2026

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

BİR ŞARLATANIN ÖYKÜSÜ

Suriye Güncesi (11)